Vào ngày 10/03/2023, giới tài chính toàn cầu sững sờ khi giới chức Mỹ chính thức đóng cửa Silicon Valley Bank (SVB). Trước đó chỉ 2 ngày, SVB vẫn đang hoạt động bình thường và được đánh giá là một ngân hàng khỏe mạnh.

Mọi thứ sụp đổ vào ngày 09/03/2023. Một làn sóng hoảng loạn lan truyền trên mạng xã hội Twitter và trong các "nhóm chat kín" của các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC). Các quỹ này giục các công ty "startup" lập tức rút tiền khỏi SVB. Nhờ Internet Banking, không ai phải ra quầy xếp hàng. Chỉ trong vỏn vẹn vài tiếng đồng hồ, 42 tỷ USD bốc hơi khỏi hệ thống của SVB, hút cạn từng đồng thanh khoản cuối cùng và buộc ngân hàng này phải giương cờ trắng.

SVB không sập vì nợ xấu cho vay bất động sản như năm 2008. Họ gục ngã bởi 2 cơ chế kỹ thuật sau:

(1) Sự chênh lệch kỳ hạn 

Giai đoạn 2020-2021 (mùa dịch Covid-19), tiền rẻ ngập tràn, các startup công nghệ gọi vốn được rất nhiều tiền và đem gửi tất cả vào SVB. Quá nhiều tiền gửi (nguồn vốn ngắn hạn có thể rút bất cứ lúc nào), SVB quyết định đem hàng chục tỷ USD này đi mua Trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn dài (10 năm, 30 năm) để ăn lãi suất khoảng 1.5% - 2%/năm.

Về bản chất, Trái phiếu Chính phủ không có rủi ro vỡ nợ, nhưng SVB đã dùng tiền "vay ngắn hạn" để đi "đầu tư dài hạn".

(2) Bẫy lãi suất và khoản lỗ chưa thực hiện 

Năm 2022, lạm phát bùng nổ, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) liên tục tăng lãi suất lên mức 4-5%. Theo nguyên lý cơ bản: Lãi suất tăng thì giá trái phiếu giảm. Đống trái phiếu dài hạn lãi suất thấp mà SVB lỡ mua trước đó lập tức rớt giá thê thảm trên thị trường.

Mọi chuyện vẫn ổn nếu SVB giữ trái phiếu đó đến lúc đáo hạn. Nhưng vì kinh tế khó khăn, các startup bị cạn tiền và bắt đầu rút tiền gửi về để duy trì hoạt động. Lượng rút quá lớn khiến SVB hết tiền mặt dự trữ, buộc phải cắn răng bán lỗ đống trái phiếu (đang bị rớt giá) để lấy tiền trả cho khách. Việc bán lỗ này tạo ra hố sâu thâm hụt vốn, châm ngòi cho sự hoảng loạn.

Giai đoạn 2020 - 2021: Kỷ nguyên tiền rẻ. Lượng tiền gửi vào SVB tăng gấp 3 lần (từ 60 tỷ USD lên gần 200 tỷ USD). SVB đem phần lớn đi mua Trái phiếu Chính phủ dài hạn.

Năm 2022: Fed tăng lãi suất dữ dội. Lượng trái phiếu của SVB ghi nhận mức "lỗ trên giấy" lên tới hơn 15 tỷ USD.

08/03/2023: SVB thông báo họ vừa phải bán lỗ 21 tỷ USD danh mục đầu tư (chịu lỗ thực tế 1.8 tỷ USD) để có thanh khoản, đồng thời kêu gọi phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn. Động thái này như một lời thú nhận: "Chúng tôi đang thiếu tiền".

09/03/2023: Các ông trùm đầu tư mạo hiểm (như Peter Thiel) cảnh báo các công ty trong danh mục của mình rút tiền ngay lập tức. Lệnh rút tiền được thực hiện ồ ạt qua ứng dụng điện thoại. Cuộc "Bank run" tốc độ ánh sáng rút đi 42 tỷ USD trong chưa tới 10 tiếng.

10/03/2023: Không còn khả năng chi trả, SVB chính thức bị Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) tiếp quản.

Đối với dân tài chính, đầu tư, và cả quản trị doanh nghiệp, cú sập của SVB để lại những bài học đắt giá:

(1) Tài sản an toàn nhất cũng có thể giết bạn nếu sai thời điểm: Trái phiếu Chính phủ Mỹ rất an toàn, nhưng "Rủi ro lãi suất" là có thật. Một tài sản tốt đem đầu tư sai kỳ hạn dòng tiền sẽ trở thành độc dược.

(2) Sức mạnh hủy diệt của "Bank run" thời đại số: Nếu năm 1929 người ta phải mất nhiều ngày để xếp hàng ngoài phố rút tiền, thì ngày nay một ngân hàng có thể sụp đổ chỉ sau một buổi sáng vì tính năng chuyển tiền 24/7 và tốc độ lan truyền tin đồn của mạng xã hội. Thanh khoản là thứ có thể bốc hơi trong chớp mắt.

(3) Rủi ro tập trung không chừa một ai: SVB phục vụ quá tập trung vào một tệp khách hàng duy nhất: Các startup công nghệ. Khi ngành công nghệ "cảm lạnh", toàn bộ tệp khách hàng này có chung một hành vi là đồng loạt rút tiền, khiến rủi ro bị khuếch đại lên gấp hàng chục lần so với các ngân hàng bán lẻ đa dạng khách hàng thông thường.